Thị trường phân bón trên thế giới đang cho thấy tình hình không quá triển vọng do ảnh hưởng từ một số yếu tố bất lợi như đứt gãy nguồn cung ứng dẫn tới giá phân bón tăng cao làm cho nhu cầu tiêu thụ phân bón giảm mạnh trong giai đoạn 2021 – 2022. Bên cạnh đó, thị trường phân bón trên thế giới đã tác động không nhỏ đến thị trường phân bón tại Việt Nam khi làm cho nhu cầu nội địa giảm, nhưng thúc đẩy sản lượng xuất khẩu tăng cao. 

 

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một bức tranh tổng quan nhất về thị trường phân bón trên thế giới nói chung và thị trường phân bón  tại Việt Nam nói riêng. Trong đó, sẽ bao gồm các phần: tổng quan và sự biến động giá của thị trường phân bón trên thế giới đến tổng quan và sự biến động giá thị trường phân bón tại Việt Nam. 

 

I. Tổng quan thị trường phân bón trên thế giới. 

              

Sự đứt gãy trong nguồn cung ứng phân bón năm 2022

 

Nga đóng vai trò quan trọng trong ngành sản xuất phân bón, là quốc gia sản xuất lớn thứ hai cho cả phân đạm (amoni và ure) và phân kali, và đứng thứ năm trong sản xuất phân lân (phân bón chứa photpho). Bên cạnh đó, trên thị trường phân bón toàn cầu, nước Nga cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng  khi chiếm 23% lượng xuất khẩu amoni, 16% xuất khẩu ure, và 21% xuất khẩu kali. Ngoài ra, với vai trò là quốc gia sản xuất khí đốt tự nhiên lớn thứ hai thế giới, Nga cung cấp khoảng một phần tư lượng khí đốt tự nhiên toàn cầu, nguyên liệu chính để sản xuất phân đạm

 

Tháng 2/ 2022, cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến ngành phân bón trên thế giới bao gồm: việc đóng cửa của hàng loạt các nhà máy sản xuất phân bón tại hai quốc gia này; giá khí đốt và giá than tăng cao ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả sản xuất phân bón tại Châu Âu và Trung Quốc; tiếp đến là các trừng phạt của châu Âu đối với hàng hóa phân bón của Nga và Belarus do đó dẫn tới việc hạn chế hoạt động xuất khẩu phân bón tại Nga và Trung Quốc để đảm bảo đủ lượng phân bón phục vụ thị trường nội địa. 

 

Từ các yếu tố trên, các chuyên gia của Hiệp hội Phân bón quốc tế (IFA) dự đoán rằng trong năm 2022, lượng amoni được sử dụng để sản xuất phân bón sẽ giảm khoảng 3% so với năm trước. Bên cạnh đó, sản lượng phân kali trên toàn cầu dự kiến sẽ giảm khoảng 14% so với năm trước do sản lượng sản xuất phân bón của hai quốc gia  Belarus và Nga giảm mạnh, chủ yếu là do bị áp đặt các biện pháp trừng phạt.

 

Nhu cầu tiêu thụ phân bón sụt giảm trong 2022

 

Lượng phân bón được sử dụng trong nông nghiệp, đo lường dựa trên nồng độ của các chất dinh dưỡng chính trong phân bón, bao gồm nitơ (N), photpho (P), và kali (K), đã giảm 2% trong năm 2021 và giảm thêm 4% trong năm 2022. Theo hiệp hội phân bón quốc tế ( IFA), ước tính nhu cầu phân bón năm 2022 sẽ đạt ở mức 190 triệu tấn, giảm 4% so với cùng kỳ năm trước  – đây là mức giảm lớn nhất trong vòng 5 năm qua. 

 

Sự sụt giảm lớn nhất nhất được ghi nhận ở sản lượng phân kali (-9,8% so với năm trước), tiếp theo là phân lân (-3,5% so với năm trước) và phân đạm (-2,2% so với năm trước). Các khu vực đứng đầu về xu hướng giảm này bao gồm Đông Á, Đông Nam Á, châu Mỹ Latinh, Đông Âu và Trung Á, với mức giảm tổng cộng 8,3 triệu tấn (N, P2O5, K2O).

 

Đặc biệt, tại khu vực Đông Nam Á, nơi sản xuất lúa gạo và dầu cọ, mức tiêu thụ phân bón đã ghi nhận sự giảm mạnh. Các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự sụt giảm này bao gồm: (1) Sự tăng giá của phân bón vượt xa so với giá của các loại nông sản, làm giảm sức mua phân bón; (2) Các vấn đề liên quan đến vận chuyển phân bón, bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine; và (3) Các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, cùng với các biện pháp trừng phạt áp đặt lên Nga và Belarus.

Tổng quan về thị trường phân bón trên thế giới (2016 - 2022)

Hình 1: Tổng quan về thị trường phân bón trên thế giới (2016 – 2022), nguồn IFA

II.      Xu hướng về giá của thị trường phân bón trên thế giới 

2.1  Giá phân Ure 

 

Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine làm cho hoạt động vận chuyển phân bón từ Nga (quốc gia chiếm ~ 16% sản lượng xuất khẩu Ure toàn cầu) gặp nhiều khó khăn, từ đó làm suy yếu về nguồn cung đặc biệt là tại Châu Âu. Điều này dẫn tới đến giá của Ure trong năm 2022  đã tăng đáng kể, từ 23% đến 42% so với cùng kỳ năm 2021.  

 

Trong đó, ở quý 1/2022, giá của Ure tăng mạnh và đạt mức giá cao nhất từ năm 1995 đến nay. Trong tháng 3/2022, giá trung bình của Ure bắt đầu tăng đột ngột khoảng 26% so với tháng trước, lên đến khoảng 760 USD/tấn. Tuy nhiên, giá đã giảm lại trong quý 2 và tăng lại mức 690 USD/tấn vào tháng 9/2022 (so với mức 556 USD/tấn vào tháng 7). Nguyên nhân của sự giảm giá này là do Gazprom (công ty dầu khí lớn nhất của Nga) đã giảm nguồn cung khí đốt từ 40% xuống còn 20% từ tháng 6/2022 và đến 31/8/2022, nguồn cung đã giảm xuống 0%. Điều này đã làm tăng giá khí ở châu Âu, từ đó khiến cho các nhà máy sản xuất Ure ở châu Âu phải giảm sản lượng thêm 500 nghìn tấn/tháng.

Xu hướng giá phân bón Ure

Hình 2: Xu hướng giá phân bón Ure theo tháng ( 2021 -2022), nguồn Agromonitor

2.2 Giá phân Kali

 

Thị trường phân Kali cũng trải qua tình hình tương tự, với sự tăng giá mạnh đã khiến nhu cầu giảm, đồng thời làm cho quy mô sản xuất của các nhà máy bị thu hẹp so với năm 2021. Trong quý 1 và nửa đầu quý 2/2022, giá phân Kali tăng mạnh, sau đó giảm dần đến cuối năm. Giá trung bình của phân Kali trên toàn thế giới trong năm 2022 đạt mức khoảng 563 USD/tấn ( tăng 145% so với cùng kỳ năm trước). Sự tăng này chủ yếu đến từ: (1) các biện pháp trừng phạt áp đặt lên Belarus; và (2) khó khăn trong việc vận chuyển do xung đột giữa Nga và Ukraine. Trong khi đó, Belarus và Nga, hai quốc gia này chiếm 22% và 29% tổng sản lượng xuất khẩu phân bón trên toàn thế giới.

 

Xu hướng giá phân Kali

Hình 3: Xu hướng giá phân Kali theo tháng ( 2021 -2022), nguồn Agromonitor

2.3 Thị trường phân DAP/MAP

 

Sau khi trải qua sự tăng đột ngột trong năm 2021, giá phân DAP đã đạt đỉnh cao nhất lên đến 954 USD/tấn (tăng 76% so với cùng kỳ năm trước) vào tháng 4 năm 2022. Trong đó, ba nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng này bao gồm:  (1) Xung đột chính trị giữa Nga và Ukraine đã gây ra tăng chi phí sản xuất (bao gồm lưu huỳnh, amoniac và đá phốt phát) và chi phí vận chuyển (Nga là quốc gia xuất khẩu hàng đầu về amoniac, chiếm 30% thị phần xuất khẩu và đứng thứ ba về lưu huỳnh, chiếm 9% thị phần xuất khẩu); (2) các biện pháp trừng phạt được áp đặt lên các nhà sản xuất phân bón lớn như Belarus và Nga đã làm hẹp nguồn cung phân lân, trong khi đó, nhu cầu phân lân và các chất dinh dưỡng cho cây trồng đã tăng mạnh trên toàn thế giới; và (3) Trung Quốc – quốc gia chiếm 30% tổng lượng thương mại toàn cầu vào năm 2021, đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu để đảm bảo đủ nguồn cung cho thị trường trong nước. 

 

Xu hướng giá phân bón DAP

Hình 4: Xu hướng giá phân bón DAP theo tháng ( 2021 – 2022), nguồn Agromonitor

III. Tổng quan thị trường phân bón tại Việt Nam

 

Nhu cầu nội địa sụt giảm do giá phân bón tăng cao

 

Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nhu cầu phân bón trong nước năm 2022 đã giảm khoảng 20-30% so với năm 2021. Một số nguyên nhân chính cũng đến từ: giá phân bón tăng cao trong khi giá các loại nông sản tăng không đáng kể để bù đắp chi phí sản xuất; sự thiếu hụt nguồn phân bón nhập khẩu do cuộc xung đột chính trị giữa Nga và Ukraine cùng với các hạn chế xuất khẩu. 

 

Vì vậy, nhiều nông dân đã thu hẹp diện tích trồng trọt. Cụ thể, theo báo cáo của Tổng cục Thống kê (GSO), diện tích trồng lúa trong cả năm 2022 dự kiến đạt 7,1 triệu ha, giảm 127,7 nghìn ha so với năm trước. Ngoài ra, trong năm 2022, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 3,35 triệu tấn phân bón, trị giá gần 1,6 tỷ USD – giảm khoảng 1,2 triệu tấn (-27%), nhưng tăng 127,7 triệu USD về trị giá so với năm 2021 (tăng 9% so với cùng kỳ năm trước). Trong đó, số lượng  nhập khẩu của hầu hết các loại phân bón chính đều giảm:  DAP (giảm 33,7 nghìn tấn, -9% so với cùng kỳ năm trước), Kali (giảm 617,6 nghìn tấn, – 52% so với cùng kỳ năm trước), Ure (giảm 195 nghìn tấn, -66%) và NPK (giảm 53,4 nghìn tấn, -13% so với cùng kỳ năm trước).

 

Điểm sáng ngành phân bón thị trường nội địa: sản lượng xuất khẩu phân bón tăng vọt năm 2022

 

Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2022, tình hình thị trường phân bón trên thế giới đã thúc đẩy các hoạt động xuất khẩu phân bón tại Việt Nam, đạt tới mức 1,7 triệu tấn (tăng 29% so với cùng kỳ năm trước) và lần đầu tiên doanh thu về xuất khẩu phân bón của Việt Nam đã vượt qua mốc 1 tỷ USD (tăng 96% so với cùng kỳ năm trước). Giá xuất khẩu bình quân đạt 625,2 USD/tấn, tăng 34% so với năm trước. Trong đó, thị trường xuất khẩu phân bón của Việt Nam trong năm 2022 chủ yếu tập trung vào các nước thuộc khu vực Đông Nam Á; Campuchia là thị trường lớn nhất, chiếm tỷ trọng 27,63% tổng lượng phân bón xuất khẩu. Tiếp theo là các thị trường như Singapore, Malaysia, Hàn Quốc, Philippines, Myanmar, Lào, và nhiều nước khác.

 

Biến động sản lương thực chính và sản lượng tiêu thụ phân bón Việt Nam

Hình 5: Biến động sản lương thực chính và sản lượng tiêu thụ phân bón Việt Nam từ năm 2015 – 2022, nguồn GSO, Tilasto.com

Trong năm 2022, hoạt động xuất khẩu phân Ure Việt Nam đã tăng mạnh so với năm 2021. Trong đó, sản lượng xuất khẩu trong năm 2022 đã tăng khoảng 348 nghìn tấn (+85%), đạt mức 757 nghìn tấn, chiếm tới 30% tổng lượng sản xuất trong nước. Điều này đánh dấu một sự tăng lên so với tỷ lệ chiếm tỷ trọng khoảng 17-19% trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2021. Sự gia tăng mạnh mẽ trong hoạt động xuất khẩu đã giúp hoạt động  sản xuất Ure của cả nước duy trì tăng trưởng nhẹ so với năm 2021, mặc dù chi phí nguyên vật liệu  sản xuất (amoniac và khí…) đã tăng cao.

 

Ngược lại, sản lượng xuất khẩu của NPK và DAP của Việt Nam đã giảm khoảng 17-18% so với năm 2021. Lý do chính là: (1) giá của phân NPK đã tăng cao, khiến người nông dân tại các thị trường xuất khẩu chuyển sang sử dụng loại phân NPK có chất lượng và giá cả thấp hơn; (2) giá của DAP liên tục giảm mạnh từ tháng 8 đến hết năm 2022, dẫn đến khó khăn trong việc đàm phán đơn hàng xuất khẩu tại các nhà máy ở Việt Nam.

 

Sản lượng xuất khẩu phân bón Việt Nam năm 2022

Hình 6: Sản lượng xuất khẩu phân bón Việt Nam năm 2022

IV.  Xu hướng về giá của thị trường phân bón tại Việt Nam 

 

Do tác động từ các yếu tố thị trường phân bón toàn cầu, giá các loại phân bón nội địa đã duy trì xu hướng tăng trong nửa đầu năm 2022. Đặc biệt, đạt đỉnh vào tháng 3-4/2022 trước khi bắt đầu có dấu hiệu giảm dần từ quý 3/2022. Trong đó, theo Agromonitor giá phân Ure, Kali và DAP tăng lần lượt 33%, 69% và 49% so với năm 2021.

 

Biến động giá nội địa của các loại phân bón từ năm 2021 -2023

Hình 7: Biến động giá nội địa của các loại phân bón từ năm 2021 -2023

Kết luận

 

Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đã ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phân bón tại Việt Nam và trên thế giới do Nga là một trong những quốc gia đứng đầu về sản lượng xuất khẩu và cung cấp lượng khí đốt lớn để phục vụ sản xuất phân bón.  Tuy nhiên, đối với tình hình thị trường phân bón tại Việt Nam cho thấy một số điểm sáng khi sản lượng xuất khẩu sang các quốc gia đặc biệt là quốc gia khu Đông Nam Á tăng, mặc dù sản lượng phân bón tiêu thụ trong nước giảm. 

 

Để hiểu rõ hơn và có cái nhìn toàn diện về thị trường phân bón cũng như thị trường ngành nông nghiệp tại Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung. Hãy nhanh tay đăng ký tham gia triển lãm Agri Vietnam 2024 để không bỏ lỡ cơ hội tìm hiểu và khám phá sản phẩm phục vụ ngành nông nghiệp đến từ các công ty hàng đầu thế giới cũng như có thêm kiến thức bổ ích từ các chuyên gia đầu ngành.

 

Đăng ký tham quan triển lãm Agri Vietnam 2024 (MIỄN PHÍ)

Đặt chỗ sớm để nhận được những điều tốt nhất từ AGRI VIETNAM 2024

Nền tảng Kết nối - Kết nối - Giao dịch hàng đầu với các nhà phân phối địa phương, nhà nhập khẩu và người mua lớn từ Agri VietNam